Κυκλική οικονομία… από τη θεωρία στην πράξη

Ο όρος «κυκλική οικονομία» έχει αρχίσει να εμφανίζεται συχνά πλέον στη δημοσιότητα, πέραν της χρήσης του στους επιστημονικούς κύκλους. Ένας απόλυτος ορισμός του όρου «κυκλική οικονομία» δεν υπάρχει καθώς αυτός εξαρτάται από τους χρήστες, το κοινό ή την οπτική γωνία. Επιπλέον, καθώς ορισμένες πτυχές της κυκλικής οικονομίας συνδέονται με πιο γνωστές και παραδοσιακές έννοιες, όπως η ανακύκλωση, δημιουργείται συχνά μια δυσκολία στην κατανόηση της ευρύτητας του όρου.

Ένας αρκετά ευρύς ορισμός δίνεται στον Κανονισμό (ΕΕ) 2020/852 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 18ης Ιουνίου 2020. Σύμφωνα με αυτόν ως Κυκλική Οικονομία ορίζεται το οικονομικό σύστημα στο οποίο διατηρείται η αξία των προϊόντων, των υλικών και άλλων πόρων στην οικονομία για όσο το δυνατόν μεγαλύτερο χρονικό διάστημα με την ενίσχυση της αποτελεσματικής χρήσης τους στην παραγωγή και κατανάλωση, μειώνοντας με αυτόν τον τρόπο τον περιβαλλοντικό αντίκτυπο της χρήσης τους, και με την ελαχιστοποίηση των αποβλήτων και της αποδέσμευσης επικίνδυνων ουσιών σε όλα τα στάδια του κύκλου ζωής τους, μεταξύ άλλων μέσω της εφαρμογής της ιεράρχησης των αποβλήτων.

Από τον ορισμό αυτόν διαπιστώνεται ότι πρόκειται για ένα νέο βιομηχανικό ή οικονομικό σύστημα που καλείται να αντικαταστήσει το παραδοσιακό γραμμικό μοντέλο της οικονομίας το οποίο στηρίζεται στην “εξόρυξη-χρήση-απόρριψη”. Μέσα από την κυκλική οικονομία επιδιώκεται η δημιουργία κύκλων, μέσα από τους οποίους οι πρώτες ύλες, τα εξαρτήματα και τα προϊόντα, χάνουν όσο το δυνατόν λιγότερη από την αξία τους. Τα προϊόντα είναι σχεδιασμένα έτσι ώστε να είναι ανθεκτικά, να μπορούν να αποσυναρμολογούνται, να επισκευάζονται, να μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν και να ανακυκλωθούν.

Ποια είναι τα οφέλη της κυκλικής οικονομίας;

Τα οφέλη για την κοινωνία γενικά μπορούν να συνοψιστούν ως ακολούθως:

• Προστατεύει το περιβάλλον καθώς μειώνει τις εκπομπές ρύπων, ελαχιστοποιεί την κατανάλωση φυσικών πόρων και μειώνει τη δημιουργία αποβλήτων.
• Ωφελεί την τοπική οικονομία μέσω της ενθάρρυνσης μοντέλων παραγωγής που βασίζονται στην επαναχρησιμοποίηση των κοντινών αποβλήτων ως πρώτη ύλη.
• Συμβάλλει στην αύξηση της απασχόλησης καθώς ενθαρρύνει την ανάπτυξη ενός νέου, πιο καινοτόμου και ανταγωνιστικού βιομηχανικού μοντέλου, την υψηλότερη οικονομική ανάπτυξη και την αύξηση της απασχόλησης.
• Προωθεί την ανεξαρτησία πόρων και μπορεί να οδηγήσει σε μικρότερη εξάρτηση από εισαγόμενες πρώτες ύλες.

Όσον αφορά στις επιχειρήσεις τα οφέλη σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη της KPMG είναι τα εξής:

• Μειωμένη έκθεση στην άνοδο και στη μεταβλητότητα των τιμών των πόρων.
• Η κυκλική σκέψη διεγείρει την καινοτομία.
• Δημιουργεί ένα πράσινο προφίλ.
• Ανοίγει νέες αγορές και ευκαιρίες για ανάπτυξη.
• Αυξάνει την εμπιστοσύνη των πελατών και δημιουργεί πιο σταθερές ροές εσόδων.
• Δημιουργεί περιβαλλοντικά οφέλη.

Μπορεί όλα αυτά να φαίνονται θεωρητικά ωστόσο υπάρχουν ήδη πολλά παραδείγματα εφαρμογών της κυκλικής οικονομίας μέσα από τα οποία αναδεικνύεται το εξαιρετικά μεγάλο εύρος των πεδίων εφαρμογής της και οι δυνατότητες αξιοποίησης της από τις τοπικές αρχές και τοπικές επιχειρήσεις. Ενδεικτικά ως τέτοια παραδείγματα αναφέρονται:

• Ανακύκλωση και μετατροπή πλαστικών μπουκαλιών σε εξαρτήματα αυτοκινήτων.
• Χρήση ελαστικών για την κατασκευή παπουτσιών.
• Αξιοποίηση υπολειμμάτων της διαδικασίας οινοποίησης για την κατασκευή vegan δέρματος.
• Αξιοποίηση χρησιμοποιημένου λαδιού για την παρασκευή σπιτικού σαπουνιού.
• Διαχωρισμός και επεξεργασία οργανικών αποβλήτων για την παραγωγή βιοαερίου και κομπόστ.
• Επ’αόριστον ανακύκλωση γυάλινων μπουκαλιών για την κατασκευή νέων μπουκαλιών ή άλλων γυάλινων προϊόντων.
• Παραγωγή νέων ρούχων αξιοποιώντας παλιά ρούχα
• Χάρτινα υλικά που περιέχουν σπόρους ώστε να μπορούν να φυτευτούν όταν δεν χρησιμοποιούνται πλέον.